السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
52
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
قاعدهء احترام مال مسلمان قاعدهء احترام مال مسلمان : از قواعد فقهى . قاعدهء ياد شده عبارت است از اينكه مال مسلمان همانند جان وآبروى أو حرمت دارد وتصرف در آن جايز نيست . از آن در بابهايى نظير تجارت واجاره سخن گفتهاند . مفاد قاعده : مقصود از احترام مال مسلمان ، عدم جواز تصرف در آن بدون رضايت مالك يا ايجاد مزاحمت براي وى در راستاى استفاده از مالش ويا گرفتن مال أو با قهر وغلبه ومانند آن مىباشد . 1 در مفاد قاعده دو بحث مطرح است : نخست آنكه آيا مفاد قاعدهء احترام تنها حكم تكليفي ؛ به معناى حرام بودن تصرف در مال مسلمان بدون رضايت أو مىباشد وناظر به حكم وضعي نيست يا علاوة بر بيان حكم تكليفي بر حكم وضعي ؛ يعنى مسؤول وضامن بودن نيز دلالت دارد ؟ مسئله محل اختلاف است . 2 بحث دوم ، شمول قاعدهء احترام نسبت به كار مسلمان است ؛ بدين معنا كه آيا عنوان مال مسلمان در قاعده ، عمل مسلمان را نيز دربرمىگيرد يا نه ؟ برخى آن را شامل عمل ندانستهاند ؛ 3 ليكن بسيارى دانستهاند ؛ زيرا عمل نيز مصداق مال به شمار مىرود . 4 مقصود از احترام عمل مسلمان ، عدم جواز به كار گرفتن وى از روى اجبار وقهر وغلبه است ودر صورت به كار گرفتن وى ، اجرت عمل أو بايد پرداخت شود . بحث نخست ( بيان حكم تكليفي يا علاوة بر آن ، بيان حكم وضعي ) در عمل مسلمان نيز جارى است . 5 گسترهء قاعده : قاعدهء احترام ، به مال وعمل مسلمان اختصاص ندارد ، بلكه شامل مال وعمل هر فرد محترمى مىشود ، مانند ذميان ( - - ) أهل ذمه ) كه مالشان همچون مسلمانان محترم است . 6 موارد تطبيق : فقها در أبواب مختلف به قاعدهء احترام تمسك واستناد كردهاند كه به دو نمونه از آن اشاره مىشود . زكات : كسى كه زكات بر أو واجب شده است ، چنانچه ديگرى بخواهد زكات مال أو را از مال خود بپردازد ، آيا پرداخت كننده